Amstelcampus

Ontdek de omgeving

Waar ben ik beland?

Jouw werklocatie in historische vogelvlucht.

Als je uit het raam kijkt van je werkplek aan de Amstelcampus, dan zie je de Wibautstraat, één van de drukste wegen binnen de ring A10 van Amsterdam. Maar deze straat zag er niet altijd zo uit. Stel je voor dat je een vogel was die eeuwen geleden over dit gebied vloog, wat zou je hier dan zien?

Overamstelse polder

In de Middeleeuwen lag hier een typisch Hollands groen veenweidegebied. Nadat onze voorouders de techniek van het inpolderen onder de knie kregen, kwam hier in 1630 de Overamstelse polder: een omdijkt gebied tussen de stad en de Watergraafsmeer. Een poldermolen pompte het water weg, richting de Zuiderzee.

In 1663 werd de grachtengordel uitgebreid naar het oosten. Ook de 5 meter hoge stadsmuur werd doorgetrokken tot een totale lengte van 6,3 kilometer, met uiteindelijk 26 bolwerken en 8 poorten aan de binnenzijde van de Singelgracht. De Weesperpoort verrees grofweg boven het huidige metrostation Weesperplein. ’s Avonds sloten de stadspoorten voor reizigers en ‘vreemd gespuis’.

Bedrijvigheid

Steeds meer fabrieken vestigden zich in deze polder net buiten de stad. En precies op de plek van de huidige Amstelcampus kwam het Weesperpoortstation. Vanaf 1843 vertrokken hier treinen naar Utrecht. Later reden de treinen door naar Duitsland. Het Rhijnspoorplein 1, het adres van het Benno Premselahuis, verwijst nog naar deze spoorlijn.

De stoomtram naar het Gooi vertrok net iets oostelijker, vanaf 1874. En daar weer naast kwam de Amstel Brouwerij. Deze groeide uit tot een enorme grote bierfabriek. Nadat Heineken ‘Amstel’ had overgenomen stopte in 1983 het brouwen op deze plek. Hierna werden de gebouwen gesloopt en vervangen door woningen. Alleen het voormalige hoofdkantoor van de bierbrouwerij aan de Mauritskade bleef overeind. Daar zit nu het Amsterdam Fashion Institute van de Hogeschool van Amsterdam.

Wonen

Na een wetswijziging van 1874 mochten er ook woningen gebouwd worden buiten de Singelgracht. In deze contreien ontstonden de Weesperzijdestrook en de Oosterparkbuurt. Bewoners flaneerden in het Oosterpark, ontworpen in Engelse landschapsstijl. Artsen behandelden zieken vanaf 1898 in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis en zwangeren bevielen in de Rijkskweekschool voor Vroedvrouwen aan de Camperstraat.

Met de komst van een katholiek ziekenhuis vonden katholieken de Oosterparkbuurt extra aantrekkelijk. Maar ook joden die in betere doen waren verruilden hun woning in de oude jodenbuurt voor een goed huis in de nieuwe buurten. Een drijvende kracht achter de komst van goede, mooie en relatief betaalbare arbeiderswoningen was wethouder Floor Wibaut. Hij combineerde tussen 1914 en 1931 ondernemingslust met socialistische idealen voor de volkshuisvesting. Een bekende slogan in zijn tijd was ‘Wibaut? Wibaut!’. Op de kop van de Wibautstraat zie je ‘hem’ op een sokkel staan.

Metamorfose

Het eeuwige wachten voor gesloten spoorbomen van al die trein- en tramlijnen was buurtbewoners een doorn in het oog. Bewonersgroepen lobbyden en protesteerden voor een betere doorstroom van het verkeer in de buurt. En met succes: Vanaf 1939 reden de treinen op een verhoogd spoorwegtalud. Voetgangers, fietsers, paarden, handkarren en auto’s konden nu vrijelijk bewegen door de viaducten. Het nieuwe Muiderpoortstation en Amstelstation namen de rol van het Weesperpoortstation over. Dit laatste station werd na de Tweede Wereldoorlog gesloopt en vervangen door kantoorgebouwen:

  • De Raad van de Arbeid, later de Sociale Verzekeringsbank (vanaf 1951) à nu het Benno Premselahuis;
  • Het Centraal Belastinggebouw (vanaf 1958) à nu het Kohnstammhuis en het Theo Thijssenhuis;
  • Het (oude) Wibauthuis met de gemeentediensten Bouw- en Woningtoezicht, de Woningdienst en Publieke Werken (vanaf 1961) à nu het nieuwe Wibauthuis en het Muller-Lulofshuis.

De oorlog liet ook zijn sporen na door het verlies van de meeste joodse medeburgers. In de hongerwinter van 1944-1945 hadden veel stedelingen het hout uit de onbewoonde huizen gesloopt om warm te blijven. De deplorabele staat van veel van die huizen, de niet-teruggekeerde bewoners en de ambities van het gemeentebestuur zorgde voor een metamorfose van het gebied tussen het Amstelstation en het huidige stadhuis.

Plannen voor de aanleg van metrolijnen door de stad werden vanaf 1968 serieus. Veel huizen zouden daarvoor worden gesloopt, terwijl er ook woningnood was. Actievoerders protesteerden hevig tegen de plannen van het stadsbestuur en lege huizen werden gekraakt. Ondanks de protesten kwam de oostelijke metrolijn er en veranderden de Weesperstraat en Wibautstraat ingrijpend. Geheel in de geest van de Koude Oorlog kreeg het metrostation Weesperplein een dubbele functie; Indien nodig kon het ook als atoomschuilkelder fungeren.

Renovatie en nieuwbouw kenmerken sinds 2008 ook het gebied van de Amstelcampus. Met 27.000 studenten en medewerkers is het de grootste campus van de Hogeschool van Amsterdam. De HvA werkt hier ook samen in de Knowledgemile. Daarin stimuleren organisaties en bedrijven innovatie in de hoofdstad. Zie: www.knowledgemile.org

In het Oosterpark staat sinds 2002 het Nationaal Monument Slavernijverleden. Jaarlijks wordt daar op 1 juli de afschaffing van de slavernij in 1863 herdacht en gevierd met het Keti Kotifestival. Keti Koti komt uit het Sranantongo en betekent letterlijk ‘ketenen gebroken’. Op 1 juli 2021 bood burgemeester Femke Halsema bij de herdenkingsbijeenkomst in het Oosterpark excuses aan voor de rol van de stad Amsterdam in het slavernijverleden.