UIT DE PRAKTIJK VAN EEN TEAMCOACH EN EEN RVT

Veilige onveiligheid

Onlangs was ik online met een team aan het werk. Er speelde veel, ongetwijfeld herkenbaar op vele plekken binnen de organisatie. Een van mijn taken als teamcoach is goed observeren en kijken naar wat gebeurt. Kijken naar wat inhoudelijk gebeurt maar vooral ook wat gebeurt tussen mensen en in de houding van mensen (gezichtsuitdrukkingen etc.). Dit is iets waar ik mijn hele leven al behoorlijk op let, tot vervelends aan toe (handig om daar je vak van te maken :-) Ik zie alles en voorheen benoemde ik ook alles maar daar is wat schifting in gekomen. Ik hoef niet alles te benoemen en dat scheelt een hoop energie. Dat wat belangrijk is, dat benoem ik wel! Dat wat onlangs gebeurde, binnen het team, is wat ik zie binnen de hele organisatie. De behoefte continu te verbeteren. Ik was geneigd te schrijven, te willen verbeteren maar dat klopt niet. Het is eerder het moeten verbeteren. Het lijkt wel een ongeschreven regel binnen de organisatie. We doen iets en we gaan het steeds weer verbeteren. Dat we dat doen is een grote kracht. Zet je hem in het kernkwadrant van Ofman, dan is dit echt een topkwaliteit. Tegelijkertijd, en dat is wat het kernkwadrant ons leert, is dat als je teveel van het goede doet, je terecht kan komen in de valkuil. En zoals ik het zie, is dat de drang om te verbeteren eerder een dwang wordt en het woord ‘moeten’ zeer op zijn plaats is. We gaan met z’n allen maar door en door en het moet nog perfecter dan dat het al is. Durf je dit bij jezelf te zien? is dan de reflectieve vraag. Ik bedoel hier niet mee te zeggen dat goed genoeg is en dat het niet beter hoeft want dan ga ik volledig voorbij aan wat er gaande is en aan de kracht, kennis en kunde van iedereen. Echter zul je in tijden van crisis ruimte mogen nemen om soms even achterover te zitten en te kijken, in stilte. Of zoals Jitske Kramer het zo mooi verwoordde in haar seminar cultuurshock.” in de stilte van het niet-weten kunnen we nieuwe antwoorden vinden” (https://www.youtube.com/watch?v=BFe4xnG6oRU ) Vervolgens stelde ik het team de vraag: “is dat wat jullie afgelopen jaar hebben neergezet echt ontzettend flut, zo’n waardeloos jaar waarvoor je je echt moet schamen, een dikke streep erdoor en weg ermee, dat moet anders?” Misschien raar maar zoals ik verwachtte kreeg ik als antwoord,” nee natuurlijk niet.” Waarop mijn vraag was, “wat is dan de reden om je zoveel werk op je nek te halen waarvan je nog helemaal niet weet of het noodzakelijk is? “ Wat maakt dat we de neiging hebben ons over verantwoordelijk te voelen, waarmee we de werkdruk nog meer verhogen terwijl we juist met z’n allen willen dat die minder wordt. Zijn we ons wel bewust dat we in het verhogen van die werkdruk allemaal een aandeel in hebben? Stel jezelf eens vaker de vraag; hoe noodzakelijk en nuttig is het wat we gaan doen, wat voegt het toe en wat draagt het bij? Soms kom je er achter dat het meer vraagt dan dat het geeft en de werkelijke vraag die er onder zit is; ik heb het te druk ik wil rust. Kijk eerst eens met elkaar wat wel werkt! Wat was goed. Wat gaan we voortzetten. En kijk ook wat eigenlijk niet zo nuttig was. Wat kunnen we weglaten omdat het geen toegevoegde waarde oplevert? En als je dat weet, wat gaat dat dan opleveren en wat blijft erover en wat kan erbij? Dat is een lastig stuk; Killing your darlings! Hetzelfde programma te draaien, maar dan waarschijnlijk hybride, is al genoeg verandering. Dan heb je echt genoeg te doen met elkaar en heb je ook nog ruimte om dit in relatieve rust met elkaar te bespreken en daardoor grondiger aan te pakken. Dit i.p.v. nu adhoc allerlei zaken te regelen (en vooral veel in vrije tijd) en daarmee jezelf en elkaar over de kop te werken. Dat werkt namelijk besmettelijk en is een systeemding. Doorgaan tot je erbij neervalt. Het valt me op dat tijd voor jezelf inplannen ‘not done’ is. Dit is echt niet iets van het laatste crisisjaar. Dit speelt al veel langer. Als je je verdiept in de systeembenadering dan weet je ook dat een systeem graag dat blijft doen wat het altijd deed omdat dit relatief veilig is. Homeostase heet dat. We blijven in onze comfortcirkel zitten want daar weten we hoe het werkt of het nu prettig is of niet. Ik houd zelf erg van de veilige onveiligheid. Dat is vanuit een veilige omgeving ontdekken wat zich over de grens afspeelt. Eigenlijk in je gedachten onveilige situaties opzoeken met de wetenschap van de hulpbronnen die je kan aanspreken mocht dat nodig zijn. Sterker nog, die hulpbronnen dagen je ook uit om die stappen te zetten. En als het niet helemaal gaat zoals je wilt is daar het vangnet en ondersteuningsteam waardoor je met elkaar kan leren van de gemaakte valpartijen. Stappen zetten in de plek ‘where the magic happens’ is heerlijk. Dat zijn de genietmomenten. Daar ontstaat energie en flow. Ga je te snel dan is het niet te overzien en ga je de paniczone binnen. Niet leuk. Ga je te langzaam dan voel je dat vanzelf en kun je steeds een extra stapje zetten. Dat is mooi en heb je zelf in de hand in gesprek met anderen. Soms is de magic zone de plek waar je juist niet als een dolle gaat veranderen maar waar je juist even gebruik maakt van het bestendigen van dat wat er is. Naar mijn idee is dit de uitdaging voor de SW teams. En dan steeds wel die uitdaging bespreekbaar maken met elkaar. Zoals Jitske Kramer dit benoemt in de vorm van zgn kampvuurgesprekken met daarbij de vraag, ‘doen wij nog aan het goede leven?’ (Brohm, presentatie 2020). Tijdens een kampvuurgesprek ontstaan de mooie momenten met elkaar. Daar ga je het hebben over dat wat je beweegt, daar kun je naar elkaar luisteren en horen waar de ander vandaan komt en vertellen waar jij vandaan komt. Naast elkaar leggen van ideeën en onderzoeken wat je ervan vindt. Als je niet weet waar je vandaan komt, hoe weet je dan waar je naartoe gaat! Het is belangrijk om momenten te nemen om met elkaar tot elkaar te komen. Dat we dit kunnen daarvan ben ik van overtuigd, dat we daar te weinig tijd voor nemen ben ik ook van overtuigd en dat het logisch is dat dit gebeurt. Ook dat is allemaal te verklaren in het licht van waar we met z’n allen inzitten. Het is crisis en dat is het al heel lang en toch zijn we in staat geweest om dit het hoofd te bieden. Je kunt er van alles van vinden en tegelijk blijft staan dat we dit hebben gedaan en nog steeds doen. Een crisisperiode heeft een fasering en brengt een heftige cultuurshock met zich mee en die hebben we allemaal beleeft. Ineens moest alles anders en in het begin is dat nog wel een uitdaging maar hoe langer het duurt hoe moeilijker het wordt hiermee om te gaan. Dat betekent dat er getornd wordt aan wat je belangrijk vindt. Dat was al zo met de verandering van opleiding naar SW en daar komt nog een tandje bij met de pandemie, met de wetenschap dat het voor altijd anders zal zijn. Ronald Giphart (twitter) benoemde dat in april 2020 zo mooi met het woord ‘toekomstverdriet.’ En dan komen we bij het deel van het kernkwadrant, de uitdaging. Naar mijn idee zit de uitdaging in het even toestaan dat het mag zijn zoals het is. Te bedenken dat de allergie uit het kernkwadrant het teveel is van de uitdaging. Dat wil zeggen dat uit het gedrag waar je allergisch op reageert, je wat te leren hebt. Als ik de uitdaging toelicht aan de hand van het voorbeeld met het team was daar het moment van besef dat het even mag zijn zoals het is en dat daar niet van alles aan gedaan moet worden. Er ontstond letterlijk rust. Alsof de zwaarte uit het team weg was. Tenminste, zo kwam het op mij over. Ik zag schouders naar ruststand zakken en gestreste ogen rustig worden, de strakheid uit gezichten verdwijnen en het woord moeten werd vervangen door mogen. Het mooie daarvan vind ik dat omdat iedereen zo verschrikkelijk veel kennis en kunde heeft en een eager voor leren men ook meteen doorheeft dat dit leren is. Waar men altijd denkt dat leren te maken heeft met meer, meer, meer is het hier meer van minder doen en daar vervolgens weer meer mee bereiken! Een pas op de plaats zodat ruimte ontstaat voor creativiteit en plezier waardoor het hopelijk weer leuk wordt om dat te doen waar je goed in bent en energie te behouden voor de zaken die daar nog bij komen. Eigenlijk het toppunt van resultaatverantwoordelijk zijn naar jezelf en je team!

Jolande