ONDERZOEKS-PROJECT


Project Fenix

Tegenslagen, falen en herstel van ondernemers

Project Fenix is een initiatief van het Lectoraat Entrepreneurship, waarbijtegenslag, falen en herstel van ondernemers wordt onderzocht door studenten ondernemers te laten interviewen over hun faalervaringen. Deze interviews komen in een database met ‘faalverhalen’ en zo wordt een beter beeld gecreëerd van hoe ondernemers omgaan met tegenslag.

De doelen van dit project zijn tweeledig:

Studenten een realistisch beeld van ondernemerschap laten ontwikkelen. Dit gebeurt door te laten zien dat (omgaan met) tegenslag, falen en herstel een natuurlijk onderdeel vormt van het ondernemerschapsproces en dat zelfs de beste en meest ervaren ondernemers hiermee te maken kunnen krijgen.

Bevindingen formuleren en delen. Beschrijven, via publicaties, lesmateriaal en presentaties, hoe ondernemers en hun stakeholders reageren op ondernemingsfalen en daarvan te boven komen. En via beleidsadvies en onderwijs, om de (financiële, sociale, emotionele en andere) kosten van ondernemingsfalen te verminderen, hetherstelproces te versnellen en ondernemerskapitaal te behouden.

“Falen is niet leuk om over te praten, als ondernemer zeker niet, praten over falen zit niet in onze maatschappij. Dat begint al heel klein bij je eerste schoolrapport, maar ondernemers zijn echt heel kwetsbaar als ze in de problemen raken, want dan lopen ze het risico dat niemand meer zaken met ze wil doen. Als je weet dat je niet de enige bent is het op een gegeven moment makkelijker om er over te praten. Iedereen houdt maar de schijn op, op die mkb-borrel en iedereen denkt van iedereen dat het heel goed gaat, maar ondertussen weet je dat in die groep altijd een aantal mensen is die met tegenslagen te maken hebben.”

- Jeanne Martens, onderzoeker Fenix –

In 2019 komen overal binnen de HvA studenten met het project Fenix in aanraking. En niet alleen aan de HvA, ook aan de Avans Hogeschool wil men hun studenten laten meedoen met dit project. Het traject start altijd met een gesprek: wat is de behoefte, hoe kan falen en herstarten geïntegreerd worden in de module of het semester waar aan gewerkt wordt op dat moment. Bepaald wordt of er een werkcollege gegeven wordt of bijvoorbeeld een werkcollege in combinatie met een hoorcollege, of eventueel meerdere workshops.

Tijdens de opleiding kan worden gevraagd een ondernemersplan te schrijven, of om tijdens de interviews een dagboek bij te houden wat zich later vertaalt in een ‘ondernemersdagboek’. Een aantal opleidingen kiezen ervoor het project in te pluggen in een al bestaande module. Kortom, het is maatwerk afgestemd op de behoefte van de opleiding waarmee gewerkt wordt en er wordt heel secuur gekeken naar hoe studenten het beste meegenomen kunnen worden in de stof en het project.

Studenten praten met ondernemers met een faalverhaal In de handleiding die speciaal geschreven is als begeleiding bij het project, staat nagenoeg alle informatie die studenten nodig hebben om hun interview te doen. Dat betekent ook dat sommige faculteiten de hoorcolleges of workshops niet verplicht stellen. Uiteindelijk is de bedoeling dat studenten met ondernemers gaan praten die met falen te maken hebben gehad.

Dit heeft drie belangrijke doelen: - Door beide kanten van de medaille te laten zien, succes en falen, studenten een reëler beeld van ondernemen geven. - In drie jaar tijd voldoende verhalen ophalen waaruit op wetenschappelijk verantwoorde manier patronen herkend kunnen worden. - Dit uiteindelijk, samen met lessons learned teruggeven aan het werkveld, aan de ondernemers en uiteindelijk verwerken in het onderwijs.

“De essentie van dit project is het verbinden van onderzoek en onderwijs.”

- Jeanne Martens & JuanFra Alvarado, onderzoekers Fenix -

Fenix in de praktijk

125 derdejaars studenten van de opleiding Sportkunde deden mee met het project Fenix. Katelijne Boerma, programmamanager en docent bij de opleiding International Sport Management & Business was onder de indruk van de manier van samenwerken tussen haar opleiding en de onderzoekers van het project Fenix.

“We kwamen elkaar toevallig tegen op een congres en vanaf daar ging de bal rollen. De onderzoekers van het programma zijn echt naar ons toegekomen. We zitten geografisch gezien altijd een beetje in een uithoek en samenwerken met andere faculteiten gaat niet altijd makkelijk, maar Jeanne en JuanFra hebben ons dit hele proces heel goed begeleid. Ze hebben bij ons gepresenteerd, Jeanne is op onze studiedag komen vertellen en ze hebben werkcolleges gegeven. Echt alles om ons en de studenten goed mee te nemen in de stof. Vanuit onze opleiding zit een van onze docenten bij het Programma Ondernemerschap en heeft dit project begeleid. Voor 2020 gaan we kijken of we een project kunnen starten wat zowel voor ons, als voor het Programma Ondernemerschap wat moois oplevert. Die gesprekken gaan we nu aan.”

Fenix op het Gala van de Wetenschap

In 2019 staat Lector Ingrid Wakkee samen met haar collega-onderzoekers Jeanne Martens en Juanfra Alvarado Falenzuela op het podium tijdens het Gala van de Wetenschap om Project Fenix te presenteren. Daar vertelt ze over een aantal uitkomsten van het onderzoek. Onder andere dat 80% van de bedoelde start-ups het niet eens redt om überhaupt op te starten, oftewel de ‘failure to launch’. Daarnaast blijkt dat 50% van de ondernemingen die wel begint, binnen vijf jaar alweer verdwenen is.

Ingrid vertelt waarom er niet graag over dit onderwerp gesproken wordt, ook niet door wetenschappers. “Er zit een stigma op falen, ook wetenschappers kijken er niet graag naar. Daarnaast is het voor ondernemers vaak een brug te ver om hun verhaal te vertellen, het is gewoon niet leuk om over te praten. Wat blijkt uit het onderzoek is dat ze het veel makkelijker vinden om die verhalen te delen met mensen die nog aan het begin staan, dus aan de studenten die ze komen interviewen, dat doen ze veel makkelijk dan praten met ons wetenschappers.”

Foto: Bob Bronshoff/Gala van de Wetenschap

Veel faculteiten hebben al ondernemerschapsprogramma’s of -trajecten en daar willen de onderzoekers van het Fenix-project op aansluiten. Op die manier wordt het bruikbaar voor alle docenten en studenten. Die studenten willen in de toekomst ondernemer worden. Project Fenix helpt om een meer realistisch beeld te geven aan die studenten, ze leren dat falen erbij hoort.

Verrassende uitkomsten Met de hoeveelheid data die er al is, hebben de onderzoekers gekeken of er verschil zit in hoe de opdracht uitgevoerd wordt, kijkend naar mannelijke en vrouwelijke studenten. Verrassend genoeg bleek daar heel veel verschil in te zitten. De vrouwelijke studenten blijken kleinere ondernemers te kiezen voor hun interview en ze kiezen ondernemers met minder ernstige faalverhalen.

De onderzoekers zien ook dat vrouwelijke studenten vaker een vrouwelijke ondernemer zoeken, die vaak kleiner zijn in bedrijfsomvang dan die van de mannelijke ondernemers. Maar ook als die vrouwelijke studenten een mannelijke ondernemer interviewen, zijn dit substantieel kleinere ondernemers dan die de mannelijke studenten zoeken. Als de mannelijke student een vrouwelijke ondernemer spreekt is dit weer een substantieel grotere ondernemer.

Los van het project op zich geven de onderzoekers aan ontzettend trots te zijn op een aantal andere gebeurtenissen rondom Fenix in 2019.

“De plaatsing van ons artikel in het Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie (MAB) was zeker een hoogtepunt. Hier hebben we een onderzoeksartikel gepubliceerd over oorzaken van falen en trajecten na de interventie van een organisatie die ondernemers in zwaar weer ondersteunt. Maar ook de zeer goed ontvangen workshop rond Fenix en Vicarious Learning op de 3E Entrepreneurship and Education Conference in Göteborg in mei 2019 zijn we enorm trots op.”

--------------------------------------------------------------------------------------------- Vicarious Learning: leren uit de praktijk zonder dat je het zelf hoeft mee te maken, leren van de ervaring van anderen. --------------------------------------------------------------------------------------------- “We hebben het principe van vicarious learning gepresenteerd op een onderwijsconferentie voor ondernemerschap. Daar hebben we benadrukt dat deze methode ook voor andere onderwerpen te gebruiken is. Wij doen dit nu met falen en herstart, maar je kan het ook vertalen naar andere onderdelen van ondernemerschap of andere velden. En, last but not least, stonden we samen met lector Ingrid Wakkee op het podium bij het Gala van de Wetenschap 2019 met ons project. Dat was echt ontzettend leuk om een keer mee te maken.” Als je kijkt naar deze data, naar het rolmodel wat studenten nu spreken, dan heeft de mannelijke student altijd een ander rolmodel dan de vrouwelijke student. Een van de dingen die je zou kunnen doen is dat je mannelijke en vrouwelijke studenten samen laat interviewen, en zo de gelijke kans geeft om van verschillende type ondernemers te leren.

Fenix internationaal

In 2020 gaat het project Fenix een samenwerking aan met Northumbria University in Newcastle. Het project krijgt steeds meer bekendheid. De pilot gaat in februari van start en de ambitie is om dit de komende jaren te laten doorgroeien.

Fenix Erasmus+

In november 2019 heeft het Fenix-project een spin-off gekregen binnen een gehonoreerde Erasmus+-aanvraag: Smart Up. Het lectoraat Entrepreneurship gaat hierin een framework maken als basis over thema’s die belangrijk zijn voor het vroegsignaleren. Daarna maken ze een curriculum voor een massive open online course.

Partners

Gemeente Amsterdam, Metropoolregio Amsterdam, Zelfstandigenloket Flevoland, MKBdoorgaan.nl, Over Rood, Zuidweg & Partners, Instituut Midden en Kleinbedrijf, Stichting 155, Divosa, Stichting113, HvA-lectoraat Armoedepreventie.

Lessons learned

Er zijn een aantal lessen die op dit moment uit het onderzoek kunnen worden getrokken: - Zie falen als een normaal onderdeel van het ondernemerschapsproces en besteed er dus ook aandacht aan. - Veel ondernemers hebben te weinig financieel inzicht. Wat dat betreft is het heel jammer dat het middenstandsdiploma is afgeschaft. Er zijn best veel ondernemers die op dat gebied onvoorbereid aan de slag gaan. - Ook maken ondernemers veel te weinig gebruik van hun netwerk op momenten dat het tegenzit. Juist als het slecht gaat, moet je de deur uit. Blijf op de hoogte wat er speelt binnen jouw sector.

Waar het onderzoek zich in de toekomst nog op wil richten is het herkennen van patronen binnen de verschillende groepen ondernemers. De meeste faalverhalen die verzameld zijn, komen van mannen, terwijl de helft van de ondernemers vrouw is. Er wordt gezegd dat dit komt omdat ze als vrouw minder risico nemen, maar de vraag is, is dit zo? Ook een vergelijking tussen verschillende culturen willen de onderzoekers nog graag maken.

hva.nl/ondernemerschap

@HvAEntrepreneur

linkedin.com/showcase/hva-ondernemerschap/

Tekst: Eline van der Steen

Ontwerp infographics: Creja Ontwerpen