Op ieder dakje past een plantje

Door Jasper Merckx en Thomas Cavallaro


De Amsterdamse skyline Wellicht is het sommige van jullie wel eens opgevallen, turend uit de ramen op de elfde verdieping van het Wibauthuis. De Amsterdamse horizon van woningen, kantoorpanden, bouwkranen en kerktorens. Toegegeven, de Amsterdamse skyline is niet zo indrukwekkend als die van New York, maar wat nou als Amsterdam zelfs de skyline van de grootste wereldsteden zou kunnen overtreffen?! Moet Amsterdam ook overal wolkenkrabbers en peperdure woontorens neerzetten? Hoe meer hoogbouw, hoe meer aanzien voor de stad, is dan de gedachtegang? Dit is echter niet de oplossing die RESILIO voor ogen heeft. RESILIO wil de skyline van Amsterdam namelijk transformeren tot een groene oase van daktuinen, geveltuinen, blauwgroene daken en dakterrassen. Weg met het saaie, lelijke en eentonige gebruik van het dak, leven (op) het dak van de toekomst! RESILIO RESILIO staat voor Resilience nEtwork of Smart Innovative cLImate-adapative rOoftops. Met het RESILIO-project wordt voor het eerst de grootschalige inzet van blauwgroene daken onderzocht en daarnaast wordt er een netwerk van slimme blauwgroene daken gecreëerd. Het RESILIO-project is een samenwerking tussen de gemeente Amsterdam, Waternet, MetroPolder Company, Rooftop Revolution, HvA, VU, Stadgenoot, de Alliantie en De Key. Het project wordt mede gefinancierd uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling via het Urban Innovative Actions programma. De Hogeschool van Amsterdam is geïnteresseerd in de governance-modellen en participatiestrategieën die de implementatie van blauwgroene daken op buurtniveau kunnen bevorderen. Twee derdejaars bestuurskundestudenten, Thomas en Jasper, lopen momenteel stage bij het RESILIO-project via de Hogeschool van Amsterdam. Hierbij werken zij mee aan verschillende onderdelen van het onderzoek en voeren wij natuurlijk een individueel onderzoek uit. Thomas richt zich op de politiek institutionele kansen en bedreigingen voor de implementatie van blauwgroene daken in Antwerpen en Jasper onderzoek de rol van Nederlandse gemeenten in het bevorderen van blauwgroene daken voor zorginstellingen. Als je meer over het RESILIO-project wil weten, bezoek dan de website: https://resilio.amsterdam/ (RESILIO, 2019).

De stage bij de HvA voor het RESILIO-project geeft een inkijkje in hoe complex multidisciplinair onderzoek is en om alle verschillende belangen van stakeholders zorgvuldig in kaart te brengen, af te wegen en te betrekken bij het onderzoek. Ook past de stage uitstekend bij de opleiding Bestuurskunde.

“Bij het lectoraat Coördinatie Grootstedelijke Vraagstukken zijn wij altijd op zoek naar studenten voor onze onderzoeksprojecten. Veel van de vraagstukken rondom duurzaamheid en klimaatadaptatie (zoals bij RESILIO) vereisen een inzet van verschillende actoren omdat het om gedeelde verantwoordelijkheden gaat. Dat maakt het altijd een bestuurskundig interessant en complex vraagstuk en we zijn dan ook blij met onze twee bestuurskundigen aan boord!” (Marie Morel)

Een (blauw) groen dak? RESILIO en de aangesloten partners hebben als ambitie om zoveel mogelijk daken in Amsterdam om te toveren tot een blauwgroen dak. Maar wat is een blauwgroen dak eigenlijk? En waarom is deze veranderende kijk op de functie van een dak zo interessant voor Amsterdam? Op een blauwgroen dak wordt niet enkel gebruik gemaakt van begroeiing van verschillende soorten planten, zoals bij een normaal groen dak. Onder deze laag begroeiing is ruimte gereserveerd voor een waterbergingssysteem waardoor middel van filtratiekratten regenwater kan worden vastgehouden. Deze ontwikkeling heeft meerdere belangrijke effecten. Allereerst daalt de maximumtemperatuur van een blauwgroen dak aanzienlijk door de begroeiing en het opgeslagen regenwater. Een tweede effect van een blauwgroen dak is het ontlasten van het riool op momenten van extreme neerslag. De waterbergende laag onder de begroeiing kan namelijk een bepaalde hoeveelheid regenwater op het dak vasthouden en kan dit regenwater vervolgens op een later moment via een ‘slimme’ (lees: digitaal verbonden) dak-stuw naar het riool afvoeren.

(RESILIO 2020).

De begroeiing op het traditionele groene dak houdt ook wel water vast, maar niet op dezelfde schaal als een blauwgroen dak dat kan. Groene daken zijn voor de stad Amsterdam zeker belangrijk, echter zijn blauwgroene daken interessanter. De stad wordt namelijk niet alleen met toenemende hitte-stress geconfronteerd, ook wateroverlast door extreme neerslag en een riool dat dit niet aankan zullen vaker voorkomen door klimaatverandering. Dit is waar het blauwgroene dak de oplossing moet bieden. De eerder beschreven functie van het vasthouden van regenwater tot op een later moment, moet ervoor zorgen dat het riool en de straten van Amsterdam extremere neerslag in de toekomst beter kunnen verwerken en tot minder wateroverlast lijdt. Het blauwgroene dak wordt daarmee een interessante oplossing in het bredere verhaal van klimaatadaptatie.

Dit is hoe Amsterdam er uit zou kunnen zien volgens de website van Rooftop Revolution. Zij adviseren eigenaren hoe het verduurzamen van daken in zijn werk gaat, ondersteunen overheden in hun klimaatadaptatie ambitie. Bezoek hun website voor meer informatie. https://www.rooftoprevolution.nl/over-rooftop-revolution/ (Rooftop Revolution, z.d.)

Wat kan jij doen? Klimaatadaptatie wordt steeds belangrijker in ons dagelijks leven, denk aan kleine veranderingen zoals het verdwijnen van het plastic tasje voor je groente & fruit in de supermarkt tot aan grote opgaven, zoals woningen aardgasvrij maken. De ene maatregel is makkelijker op te volgen dan de ander, een herbruikbaar zakje voor je groente & fruit is vele malen eenvoudiger dan hele wijken van het aardgas afhalen. Hetzelfde geldt voor blauwgroene daken. Als particulier op eigen kracht een blauwgroen dak realiseren wordt knap lastig, maar er zijn wel andere maatregelen die in de directe woonomgeving genomen kunnen worden. Denk bijvoorbeeld aan het vervangen van tuintegels door groen en aarde, hierdoor loopt water beter de grond in en ontstaat er minder snel wateroverlast in de tuin. Een andere eenvoudige oplossing is het installeren van een regenton. Hiermee kan er snel en gemakkelijk regenwater worden opgevangen en opgeslagen, het water kan je later gebruiken om de planten in je tuin te wateren. Wilt je meer weten over RESILIO, blauwgroene daken, of andere klimaatadaptieve maatregelen die je zelf kan nemen? Bezoek dan eens deze websites:

Amsterdam Rainproof Amsterdam Rainproof, dat zijn jij, wij en alle andere Amsterdammers samen. We hebben een doel: Amsterdam bestand maken tegen de steeds vaker voorkomende hoosbuien. Sterker nog: we willen het gratis regenwater, dat nu afgevoerd wordt, beter benutten. De hoosbuien veroorzaken schade, vooral omdat de stad verhardt met gebouwen, asfalt en betegelde tuinen - er gaat geen druppel doorheen. Ben je bewoner, ambtenaar, kenniswerker of ondernemer, als je iets doet, doe het dan ‘rainproof’. Met z’n allen kunnen we de sponswerking vergroten en Amsterdam transformeren tot een stad die slim hoosbuien naar z’n hand zet. Zo laten we de regen in ons voordeel vallen. Waterdoorlatende bestrating, groene daken en geveltuintjes: er zijn heel veel oplossingen die schade voorkomen, en die de stad tegelijkertijd mooier maken. Win-win dus (Amsterdam Rainproof. (z.d.). Wat is Rainproof? | Amsterdam Rainproof. (z.d.). Geraadpleegd van https://www.rainproof.nl/wat-is-rainproof

Gemeente Amsterdam Gemeente en waterschappen zetten zich in om Amsterdam in 2050 zo goed mogelijk voorbereid te zijn op het veranderende klimaat. In januari 2020 is de Strategie Klimaatadaptatie Amsterdam gelanceerd. We werken nu aan de uitvoeringsagenda. Hierin staan concrete plannen om Amsterdam verder klimaatbestendiger te maken. Maar dit kunnen we niet alleen. Door samen te werken met bewoners, bedrijven, kennisinstellingen, vastgoedeigenaren etc. kunnen nieuwe inzichten, creativiteit en ondernemerschap meer worden ingezet (Gemeente Amsterdam, 2021). Gemeente Amsterdam. (2021, 29 april). Samen aan de slag voor een klimaatbestendig Amsterdam. Geraadpleegd van https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/volg-beleid/coalitieakkoord-uitvoeringsagenda/gezonde-duurzame-stad/samen-slag-klimaatbestendig-amsterdam

Jasper Merckx & Thomas Cavallaro. April 2021.