Zijn woedende demonstraties stil of luid?

| Bianca Oostenrijk |

Bij de avondklokrellen afgelopen januari was de reactie van demissionair minister-president Mark Rutte op Twitter sprekend: “Het geweld in het afgelopen weekend is ontoelaatbaar en elk normaal mens kan daar alleen met afschuw kennis van nemen. Dit heeft niets te maken met protesteren of met strijden voor de vrijheid. Het is crimineel geweld en we zullen het ook als zodanig behandelen” (Rutte, 2021). Deze reactie spreekt geen wil tot begrip of wil naar een gesprek uit. Waarom is dat gesprek voorstellen dusdanig controversieel dat de minister president zijn handen er niet aan wilt branden? Waarom kiest de ene groep voor agressieve demonstraties en de andere groep voor vredige demonstraties?

En waarom vinden wij een van de twee gepaster dan de ander? Naar mijn idee vertolken beide demonstratievormen een bepaalde wanhoop. Een wanhoop om gehoord te worden. Een wanhoop om een stem te hebben en te gebruiken. Als je deze demonstratievormen op microniveau bekijkt, zie je mensen die geen raad meer weten met de huidige gang van zaken in het overheidsbeleid. Sommigen worden sprakeloos en sommigen worden agressief. Natuurlijk is agressie niet een emotie die in de openbare ruimte of waar dan ook genormaliseerd mag worden, maar een goed begrip van wat men woedend maakt kan al bijdragen aan een duurzame oplossing.

Naar aanleiding van dit gedachtespinsel ben ik de Tegenlichtdocumentaire ‘De weerbare democratie’ gaan bekijken. Deze documentaire focust zich op de sentimenten van burgers die zich niet gehoord voelen. Ook wordt er een oplossing voor de verloren stem van het volk aangedragen, namelijk een burgerraad. Een mooi citaat uit de documentaire kwam van David Van Reybrouck (2021) waarin hij de avondklokrellen van afgelopen januari besprak. Hij zei: “Als je die woede ziet, moet je beseffen: hier is behoefte aan gesprek”. Deze uitspraak vond ik inspirerend voor mij als persoon en voor mij als bestuurskundige in spé. Ik streef ernaar om zoveel mogelijk begrip te krijgen voor andermans perspectief van de wereld. Ik zie woede juist als een inspiratiebron voor een productief gesprek, omdat woede het belang kan aantonen van hetgeen wat ter discussie wordt gesteld. Naast een vertolking van wanhoop is een vaak gehoorde verklaring voor woedende demonstraties – zowel sprakeloze als agressieve woede – dat zij een dieperliggende maatschappelijke onvrede uiten.

Iedereen heeft normen en waarden die hij of zij belangrijk vindt. Jouw maatschappelijke standpunten sluiten daar logischerwijs op aan, maar ik zie in het maatschappelijke debat deze standpunten weinig tot nooit ontleed worden. Wat betekent jouw standpunt voor jouw wereldbeeld en waarom voel jij je comfortabel bij dit standpunt? Iedereen meent te praten vanuit ieders eigen normen en waarden, zonder in acht te nemen dat andere mensen ook spreken of handelen vanuit hun eigen normen en waarden. Dat maakt het belangrijk dat wij inleven in elkaars normen en worden. Dus ook politici. Burgers worden door politici nooit in het zadel geholpen om hun zorgen te uiten waardoor demonstreren een noodzakelijk middel blijkt om gehoord te worden. Een burgerraad kan hier dienen als een middel om meer inzicht te krijgen in de maatschappelijke onvrede van de burgers. Maar voordat deze burgerraad wordt vormgegeven, is er een open en empathisch dialoog in de samenleving nodig om elkaars wereldbeeld beter te begrijpen. Bianca Oostenrijk

Bronnenlijst: Rutte, M. (2021, 25 januari). Het geweld in het afgelopen weekend is ontoelaatbaar en elk normaal mens kan daar alleen met afschuw kennis van nemen. [Tweet].

Van Reybrouck, D. (cultuurhistoricus). (2021, 14 maart). De Weerbare Democratie [Tv-show]. In O. Schuringa (producent). Tegenlicht. Hilversum, Nederland: VPRO.