Geef de dame de ruimte

Lodewijk Entrop is tweedejaars, 27 jaar en woont op zichzelf in Renkum. Naast zijn opleiding is hij een schaakliefhebber en jeugdtrainer bij zijn schaakclub De Stelling. Hij heeft een eigen website waar hij blogs schrijft over schaken maar ook over maatschappelijke zaken.

Het is een veelvoorkomende beginnersfout. Het vroeg naar buiten brengen van de dame, nog voordat een schaakpartij echt op gang is gekomen. Ook de topspelers hebben het gedaan en ik herinner mij ook nog een leerling op De Stelling bij wie het lastig was om dit af te leren.

Het is niet verstandig om de dame zo vroeg al op pad te sturen.

Het idee van het vroeg naar buiten brengen van de dame is gebaseerd op het feit dat zij het sterkste is en dus het meeste kan. Op zichzelf is het daarom best begrijpelijk dat die fout wordt gemaakt. Je kunt namelijk ook in het begin van een partij best wat dreigingen creëren met deze zet. Denk bijvoorbeeld aan het Herdersmat, om die uit te kunnen voeren moet je de dame vroeg naar buiten brengen. Toch is het niet verstandig om de dame zo vroeg al op pad te sturen. Als het Herdersmat adequaat wordt verdedigd dan stokt de aanval en kan de dame nog maar weinig uitrichten. Sterker, bij een adequate verdediging zal de dame tegelijkertijd als een mooi aanvalsdoel kunnen dienen voor de tegenpartij. De tegenpartij kan dan lichte stukken zodanig het speelveld inbrengen dat ze meteen de dame aanvallen. Het gevolg is dat de dame weg zal moeten, aangezien de dame het sterkste stuk is en het in deze situatie nadelig is om het als dame tegen een licht stuk te moeten afgeven. Bovendien is de ruimte in het begin van een partij nog dusdanig beperkt dat er maar weinig uitwijkmogelijkheden zijn. De dame zal het waarschijnlijk op deze manier zeer benauwd krijgen en als ze niet goed reageert raakt ze dusdanig ingesloten dat ze geen kant meer op kan. Zodoende gaat ze onherroepelijk verloren tegenover een paard en/of loper van de tegenpartij. Het resultaat is een groot nadeel.

Als ze die ruimte eenmaal heeft is het moeilijk om haar nog te stoppen.

Het is in de regel dus beter om te wachten tot een partij op gang is gekomen voordat je je dame het veld instuurt. Het is verstandiger om te beginnen met de paarden en lopers, omdat zij – doordat ze zwakker zijn – relatief een kleiner nadeel hebben van de kleine ruimte. Sterker, de paarden hebben zelfs vaak een voordeel op een bord waar weinig ruimte is aangezien zij over stukken heen kunnen springen en daarmee ook uitermate geschikt zijn om in het begin de eerste veldslagen in te leiden. Op die manier verdwijnt er materiaal van het bord en minder stukken betekent meer ruimte. Op die manier zal er steeds meer ruimte ontstaan en daarmee zullen de dames ook sterker worden, omdat ze daarmee hun kracht ook kunnen benutten.

De kracht van de dame ten opzichte van de andere stukken komt vooral tot uiting in de maximale mogelijkheden die zij kan hebben. Zij kan op haar sterkst 27 velden bestrijken en de andere stukken maximaal 14. Alleen in het begin is dat – behalve bij paarden – ongeveer een kwart. Daarom is het belangrijk om de dame als sterkste stuk pas te activeren als zij daadwerkelijk de ruimte kan krijgen om in haar kracht te komen. Als ze die ruimte eenmaal heeft is het moeilijk om haar nog te stoppen. Geef haar dus die ruimte, net zoals je met dames in het echt zou moeten doen.